VRANJSKA BANJA SRBIJA

U Vranjskoj kotlini – dugačka 45 km i široka 6 km, prostire se južno od Grdedičke klisure – na krajnjem jugu Srbije, smeštene su dve banje – Vranjska i Bujanovačka.

Prirodno lečilište Vranjska Banja nalazi se na 12 km severoistočno od Vranja; do Beograda – 360 km, do Niša – 115 km, i samo pet kilometara od autoputa Beograd-Atina.

Centar Vranjske Banje

Vranjska Banja je na 420 m nadmorske visine, okružena planinama Besna kobila (1922 m), Patariia (1806 m) i Srpska čuka (1415 m), čije je, bujnom vegetacijom obrasle padine, štite od jakih i hladnih vetrova, što omogućava umereno-kontinentalnu klimu.

Kraj vrelih izvora na obali reke Banjštice koja Vranjsku Banju preseca stižući s Besne kobile, obitavao je i u njima se kupao još praistorijski čovek – na to ukazuju pronađeni delovi keramike i urne. Ljude je, i kasnije, magičnom snagom privlačila termomineralna voda ove Banje.

Tu su boravili Dardani, Tračani, Iliri, Kelti, Rimljani, Vizantijci…
Iako je Banja bila poznata kao lekovita u vreme srednjovekovne srpske države, veliku reputaciju stakla je tek za vreme vladavine Turaka u ovim krajevima.

Vranjska Banja pominje se prvi put u pisanim dokumentima 1412, kad je u Vranjskoj Banji napravio pustoš turski car Musa, a potom i 1454, kad je, na istim prostorima, tursku vojsku potukao srpski vlastelin Nikola Skobaljić.

Sledeći pomen datira s kraja XVII veka, vremena austrijsko-turskog rata, kada su Austrijanci logorovali u Banji. Posle poraza Austrijanaca, Turci su razorili Vranjsku Banju.
Mnogo godina kasnije, oko termalnih izvora ponovo se počelo formirati naselje. Krajem XVIII veka, turski paša iz Vranja, Ćor-Mehmed, podigao je dva bazena, a treći je izgradio 1842. njegov sin Husein.

Iako se tada banjska sumporna voda uveliko koristila za lečenje i ovde zbog toga dolazilo dosta bolesnika, do 1860. nije postojao ni jedan objekat za njihov smeštaj.
Te godine su sagrađeni jedan han i manja zgrada sa tri sobe. Vranjska Banja doživljava organizovaniji i brži razvoj, posle januara 1878, nakon oslobađanja od Turaka.

Nov jos uvek nezavrsen Hotel u Vranjskoj Banji

Pre početka Balkanskih ratova (1912-1913) u Vranjskoj Banji je izgrađeno više hotela, čak „šest velikih i 19 malih“ – među njima su i Državni hotel, (zgrada današnjeg Zavoda), Balkan, Kosovo, Zora, Bosna, Grand…

Razglednica Vranjske Banje - oko 1900.g.

Pre Prvog svetskog rata Vranjska Banja bila je poznato prirodno lečilište. U njoj su tokom leta boravili gosti iz inostranstva, uglavnom iz Grčke. (Kralj Petar I Karađorđević lečio se 1914. u ovoj Banji, gde je imao svoju kabinu, s kadom koja je sačuvana do današnjih dana.)

Posle Prvog svetskog rata nastavljen je razvoj banje; izgrađeno je nekoliko vila. Prvo lečilište u Vranjskoj Banji podignuto je 1929, zajedno sa kupatilom, vodovodom, električnim osvetlenjem, novim kaptažama izvora…

Između dva svetska rata, Vranjska Banja je privlačila goste iz inostranstva, i to, opet, najviše Grke, ali i Austrijance.

Posle Drugog svetskog rata nastavljeno je s razvojem lečilišta -kaptirani su vreli izvori, uređeno korito Banjštice, izgrađena brana, uređen park s retkim primercima flore, preuređeni i adaptirani gotovo svi ugostiteljski objekti. (Aržavni hotel, predratni kursalon, je 1972. pretvoren u atraktivan restoran Kičer.)

Ponos Vranjske Banje su njene terme. Ovde izviru najtoplije termomineralne vode u Evropi. (Većom termalnošću odlikuju se u svetu jedino vode gejzera Islanda i Jeloustonskog parka u SAD.) Izvora lekovite vode velike izdašnosti ima više – Velika česma, Sumporoviti izvor. Gvožđeviti izvor, Mešoviti, Vrući…

Temperatura je različita: 61° C na izvoru gvožđevite vode, 84° C na sumporovitom gornjem izvoru, i 94: S (iz bušotine i do 110° C) na glavnom izvoru. (Ova tri izvora nalaze se kraj zgrade Stacionara Zavoda za reumatizam.)

Najvažniji hemijski elementi termomineralnih voda jesu sumpor i gvožđe, mada u njoj ima i drugih sastojaka. Ove tople vode pomažu u lečenju reumatizma, neuralgije, posttraumatskih stanja, steriliteta žena u početnoj fazi, oboljenja disajnih organa…

Zavisno od bolesti, prema uputstvima lekara, bolesnici se podvrgavaju kupanju u vodi ili lekovitom sumpornom blatu, inhaliranju ili vaginalnom orošavanju.

Izvorska voda upotrebljava se u terapijske svrhe i za piće. Lečenje se sprovodi u savremeno opremljenom i dobro kadrovski osposobljenom Zavodu za prevenciju, lečenje i rehabilitaciju oboljenja od degenerativnog reumatizma i posttraumatskih stanja „Vranjska Banja„, koji je otvoren 1971.

Zavod za rehabilitaciju i lecenje reumatizma - Vranjska Banja

Stručan i raznovrstan tim lekara specijalista i drugog medicinskog osoblja primenjuju lečenju mnoge savremene terapijske postupke (elektroterapija, masaža – ručna, aparaturna i podvodna, vežbe u kinezi sali, akupunktura…)

Jedinstvena lekovita voda, prekrasni predeli okruženi padinama gorostasnih planina, umereno-kontinentalna klima i zanimljiva okolina pružaju, osim lečenja i prijatnog boravka u ovom prirodnom lečilištu.

Mogućnosti izleta do Vranja, starog zanatlijskog i trgovačkog mesta, veoma bogatog kulturno-istorijskim spomenicima, ali i do njegove bliže i dalje okoline: Markovo kale – utvrđenje iz srednjeg veka, do jezera – Aleksandrovačkog i Vlasinskog (na 1213 m nadmorske visine) ili do obližnje Bujanovačke Banje i manastira Prohor Pčinjski (XI vek)…